Gesso tworzy warstwę między podłożem a farbą, ogranicza chłonność materiału i poprawia przyczepność kolejnych mediów. Aby użyć go prawidłowo, oczyść i odtłuść powierzchnię, w razie potrzeby ją zaklej, nałóż kilka cienkich warstw, a po wyschnięciu delikatnie przeszlifuj grunt.
Do czego służy gesso?
Gesso, czyli grunt malarski, wypełnia pory i drobne nierówności podłoża. Dzięki temu farba nie wnika nierównomiernie w płótno, papier czy drewno, a kolory pozostają bardziej nasycone. Powłoka zwiększa też przyczepność farby i ogranicza zużycie materiału.
Współczesne gesso może zawierać między innymi kredę lub gips, pigment oraz spoiwo. Najczęściej wybiera się wersję białą, ale dostępne są także grunty czarne, szare i transparentne. Zwykła farba ścienna może sprawdzić się przy ćwiczeniach, lecz nie jest dobrym zamiennikiem profesjonalnego gesso w pracy, która ma zachować trwałość przez lata.
Czym nakładać gesso?
Wybór narzędzia wpływa na fakturę końcowej powierzchni. Przygotuj przede wszystkim:
- Pędzel – dobrze wciera grunt między włókna płótna, ale może pozostawić widoczne smugi na gładkiej płycie.
- Wałek – ułatwia uzyskanie równej, gładkiej warstwy na MDF, sklejce i papierze.
- Szpachelkę, kawałek pleksi lub kartę – pozwala wcierać cienką warstwę w podłoże i tworzyć delikatną fakturę.
- Drobnoziarnisty papier ścierny – służy do matowania podłoża oraz wygładzania wyschniętych warstw.
Na płótnie najczęściej najlepiej sprawdza się pędzel przy pierwszej warstwie. Na gładkich płytach wygodniejszy będzie wałek. Szpachelką można rozprowadzić grunt bardzo cienko albo celowo zostawić strukturę.
Jak używać gesso krok po kroku?
Przed rozpoczęciem pracy sprawdź, czy powierzchnia jest przygotowana. Krótka lista kontrolna obejmuje:
- oczyszczenie podłoża z kurzu, włókien i luźnych fragmentów,
- odtłuszczenie powierzchni, zwłaszcza drewna, MDF-u i metalu,
- sprawdzenie chłonności na małym, niewidocznym fragmencie,
- przygotowanie czystych narzędzi, papieru ściernego i miejsca do suszenia.
- Przygotuj podłoże. Usuń kurz i zabrudzenia. Jeśli MDF, sklejka albo wcześniej zaklejone płótno są bardzo gładkie, zmatów je delikatnie papierem ściernym i dokładnie odpyl.
- Zaklej powierzchnię, gdy jest to potrzebne. Klejenie i gruntowanie to dwa różne etapy. Cienka warstwa kleju uszczelnia pory materiału, a gesso tworzy właściwy podkład pod farbę. Płótno często warto najpierw zakleić, aby grunt nie przechodził na drugą stronę. W przypadku grubego MDF-u lub sklejki zwykle wystarcza samo gruntowanie.
- Nałóż pierwszą warstwę. Rozprowadź gesso cienko i równomiernie. Na płótnie wcieraj je pędzlem w różnych kierunkach, aby dotarło do zagłębień splotu. Nie twórz jednej grubej powłoki, ponieważ może pękać lub łuszczyć się.
- Pozostaw grunt do wyschnięcia. Czas zależy od grubości warstwy, rodzaju produktu, temperatury i wilgotności. Kieruj się zaleceniem na opakowaniu i nie nakładaj kolejnej warstwy na chłodną lub lepką powierzchnię.
- Przeszlifuj wyschnięte gesso, jeśli zależy Ci na gładkości. Użyj drobnoziarnistego papieru i nie naciskaj zbyt mocno. Szlifowanie usuwa ślady pędzla, drobne grudki i nierówności, a przy tym może poprawić przyczepność następnej warstwy.
- Nałóż kolejne warstwy. Zmieniaj kierunek pociągnięć pędzla, na przykład z poziomego na pionowy. Taki układ pomaga równomiernie pokryć podłoże. Zwykle stosuje się od jednej do trzech cienkich warstw, zależnie od chłonności materiału i oczekiwanej faktury.
- Odpył powierzchnię przed malowaniem. Po ostatnim szlifowaniu usuń cały pył. Farby nakładaj dopiero wtedy, gdy powłoka jest sucha, stabilna i pozbawiona luźnych drobin.
Na płótnie pierwsza warstwa może być bardziej robocza, ponieważ jej zadaniem jest wypełnienie splotu. Kolejne rozprowadzaj już spokojniej, w jednym kierunku, jeśli chcesz uzyskać jednolitą fakturę.
Jak dobrać grunt do podłoża?
Nie każde podłoże wymaga klejenia. Decyzja zależy od jego chłonności, sztywności, gładkości i grubości.
| Podłoże | Klejenie | Liczba warstw | Uwagi |
|---|---|---|---|
| Płótno | Zwykle tak | 2–3 | Klej ogranicza przenikanie gruntu przez splot. Pierwszą warstwę gesso wcieraj pędzlem. |
| Drewno lub MDF | Zależnie od powierzchni | 1–3 | Gładkie płyty zmatów. Cienki MDF może wymagać dodatkowego usztywnienia. |
| Sklejka | Opcjonalnie | 2–3 | Przy dużym formacie warto zabezpieczyć także tylną stronę lub zastosować wzmocnienie. |
| Papier lub tektura | Zwykle nie | 1–3 | Na cienkim papierze nakładaj gesso oszczędnie, aby ograniczyć falowanie. |
Do klejenia stosuje się między innymi kleje PVA przeznaczone do podłoży artystycznych. Nie rozcieńczaj gesso automatycznie, szczególnie na papierze. Jeśli producent dopuszcza rozcieńczenie, dodaj niewielką ilość wody i najpierw wykonaj próbę.
Gesso akrylowe czy olejne?
Gesso akrylowe jest najczęściej wybierane do prac akrylowych i może być także stosowane pod farby olejne, jeśli tak wskazuje producent. Szybko schnie, tworzy elastyczną powłokę i łatwo czyści się je wodą przed wyschnięciem.
Gesso olejne jest przeznaczone do przygotowania podłoża pod malarstwo olejne. Nie należy zakładać, że można bezpiecznie malować na nim farbami akrylowymi. Akryl na olejnej, mniej chłonnej powierzchni może mieć słabą przyczepność. Zawsze sprawdź oznaczenie konkretnego produktu i wykonaj próbę na małym fragmencie.
Jak modyfikować gesso i czego nie robić?
Białe gesso można zabarwić niewielką ilością farby akrylowej, najlepiej w ostatniej warstwie. Uzyskasz w ten sposób kolorowe podłoże, które zmieni odbiór później nakładanych barw. Grunt nadaje się także do tworzenia faktury – możesz rozprowadzić go szpachelką, użyć maski albo odcisnąć na świeżej warstwie materiał o wybranej strukturze. Elementy odciskaj i zdejmuj, zanim powłoka zacznie wiązać.
Przy pracach trwałych nie zastępuj gesso farbą ścienną. Emulsja może być akceptowalna do ćwiczeń, ale jej przyczepność i trwałość nie muszą odpowiadać wymaganiom obrazu. Nie nakładaj też zbyt grubych warstw bez suszenia i szlifowania, nie gruntuj zatłuszczonego podłoża oraz nie maluj przed całkowitym wyschnięciem powłoki.
Najprostsza zasada brzmi: dobierz grunt do rodzaju farby i materiału, nakładaj go cienko, pozwól każdej warstwie wyschnąć, a szlifowanie wykonuj wtedy, gdy potrzebujesz gładszej faktury lub lepszej przyczepności.
