Podstawą obliczeń schodów wewnętrznych jest Zasada Blondela: 2h + s = 60–65 cm, gdzie h oznacza wysokość stopnia, a s jego szerokość użytkową. Najpierw zmierz wysokość od gotowej podłogi dolnej kondygnacji do gotowej podłogi górnej, następnie wyznacz liczbę stopni i skoryguj ich wymiary tak, aby wszystkie miały identyczną wysokość.
Co trzeba zmierzyć przed obliczeniami?
Wymiary schodów zależą przede wszystkim od wysokości kondygnacji oraz miejsca dostępnego w rzucie poziomym. Pomiar należy wykonać z uwzględnieniem planowanych warstw wykończeniowych podłóg. Jeśli zmierzysz tylko wysokość konstrukcyjną, po ułożeniu posadzki pierwszy lub ostatni stopień może mieć inną wysokość niż pozostałe.
Przed rozpoczęciem obliczeń przygotuj następujące dane:
- Wysokość kondygnacji – od poziomu gotowej podłogi na dole do poziomu gotowej podłogi na górze.
- Dostępna długość w rzucie – przestrzeń, w której zmieści się bieg, stopnie i ewentualny spocznik.
- Szerokość biegu – odległość między wykończoną ścianą a balustradą lub między balustradami.
- Położenie stropu nad schodami – trzeba sprawdzić, czy wysokość w świetle pozostanie nie mniejsza niż 205 cm.
Jak obliczyć wymiary schodów krok po kroku?
- Ustal wysokość kondygnacji. Przyjmijmy, że od gotowej podłogi na parterze do gotowej podłogi na piętrze jest 280 cm.
- Przyjmij wstępną wysokość stopnia. Dla wygodnych schodów można rozpocząć od wartości około 17 cm. Wstępne działanie wygląda tak: 280 cm ÷ 17 cm = 16,47.
- Zaokrąglij wynik do pełnej liczby. W tym przypadku potrzebnych będzie 17 podziałów wysokości. Nie należy pozostawiać ułamkowej liczby stopni ani wykonywać jednego stopnia wyższego lub niższego.
- Oblicz rzeczywistą wysokość stopnia. Podziel wysokość kondygnacji przez ustaloną liczbę: 280 cm ÷ 17 = 16,47 cm. Każdy stopień w biegu powinien mieć właśnie taką wysokość.
- Wyznacz szerokość stopnicy ze wzoru Blondela. Dla h = 16,47 cm szerokość wyniesie od 60 – 2 × 16,47 = 27,06 cm do 65 – 2 × 16,47 = 32,06 cm. Zakres około 27–32 cm mieści się w typowych proporcjach wygodnych schodów.
W praktyce można przyjąć szerokość stopnicy około 30 cm. Wtedy sprawdzenie proporcji wygląda następująco: 2 × 16,47 cm + 30 cm = 62,94 cm. Wynik mieści się w przedziale 60–65 cm, więc relacja wysokości do głębokości stopnia jest ergonomiczna.
Jeżeli wstępne dzielenie wysokości daje wynik ułamkowy, nie zaokrągla się wysokości tylko jednego stopnia. Zaokrągla się liczbę stopni, a następnie ponownie oblicza wysokość wszystkich stopni. Dzięki temu każdy element biegu pozostaje identyczny.
Długość prostego biegu można oszacować, mnożąc liczbę stopni przez przyjętą szerokość stopnicy. Przy 17 stopniach i stopnicy o szerokości 30 cm otrzymujemy około 510 cm. W zależności od rozwiązania konstrukcyjnego ostatnia powierzchnia może być związana z poziomem górnej kondygnacji, dlatego ostateczny rzut warto sprawdzić na projekcie, a nie tylko na podstawie prostego mnożenia.
Jakie wymiary schodów przyjąć?
Przepisy wyznaczają wartości graniczne, natomiast wygoda zależy od proporcji stopni, szerokości biegu i kąta nachylenia. Dla domu jednorodzinnego minimalna szerokość użytkowa biegu wynosi 80 cm, ale w codziennym użytkowaniu wygodniejszy będzie bieg o szerokości około 100 cm lub większej.
| Parametr | Wartość minimalna lub graniczna | Wartość zalecana dla wygody |
|---|---|---|
| Wysokość stopnia | Do 19 cm w domu jednorodzinnym | Około 15–17 cm |
| Szerokość stopnicy | Około 25 cm, zależnie od układu | Około 28–32 cm |
| Szerokość biegu | Minimum 80 cm | Około 100–120 cm |
| Wysokość w świetle | Minimum 205 cm | Co najmniej 205 cm na całej trasie przejścia |
| Wysokość balustrady | Minimum 90 cm | Około 90–110 cm, zależnie od rozwiązania |
W schodach zabiegowych szerokość stopnia trzeba kontrolować w miejscu, po którym rzeczywiście porusza się użytkownik. Zbyt wąska część przy wewnętrznej balustradzie może powodować niepewne stawianie stopy. Przy niestandardowym układzie, schodach wachlarzowych lub kręconych obliczenia powinien sprawdzić projektant.
Na jakie błędy uważać?
Najczęstsze problemy wynikają z pominięcia któregoś z wymiarów albo z próby dopasowania schodów do zbyt małej przestrzeni. Przed zatwierdzeniem projektu sprawdź przede wszystkim:
- czy wszystkie stopnie w jednym biegu mają identyczną wysokość,
- czy wzór 2h + s = 60–65 cm jest spełniony,
- czy bieg nie jest zbyt stromy w stosunku do dostępnego miejsca,
- czy nad każdym fragmentem trasy pozostaje co najmniej 205 cm wysokości w świetle,
- czy szerokość biegu uwzględnia wykończenie ścian, balustrady i poręcze.
Nie warto zmniejszać szerokości stopnicy tylko po to, by zmieścić prosty bieg w krótszym pomieszczeniu. Jeśli brakuje miejsca, lepszym rozwiązaniem może być zmiana układu na schody dwubiegowe ze spocznikiem. Spocznik powinien mieć szerokość co najmniej równą szerokości biegu, aby przejście nie zwężało się w miejscu zmiany kierunku.
Wymiary schodów przed wykonaniem
Obliczenia pozwalają dobrać proporcje, ale nie zastępują sprawdzenia projektu konstrukcyjnego. Przed wykonaniem schodów trzeba jeszcze uwzględnić grubość stropu, warstwy posadzkowe, konstrukcję nośną, balustradę i przebieg instalacji. Przy schodach o nietypowym kształcie szczególnie ważne jest sprawdzenie wysokości w świetle oraz szerokości użytkowej każdego stopnia.
Dobrze zaprojektowane schody łączą wymagania przepisów z zasadą Blondela. Dla większości domów wygodny punkt wyjścia to stopień o wysokości około 16–17 cm, stopnica o szerokości około 28–30 cm i bieg szeroki na około 100 cm, zawsze po sprawdzeniu rzeczywistej wysokości kondygnacji.
